Lumina

LOGO LEFT · DOCK CENTRE · ACTION RIGHT

Bütün yazılar

OSSY'yi Yaparken Birkaç Kez 'Ben Bunu Neden Yapıyorum?' Dedim

Küçük bir kişisel site diye başlayıp içerik sistemi, projeler, mobil düzen, 404 ekranı ve bolca 'bir şeyi de düzeltelim' ile büyüyen OSSY'nin yapım hikâyesi.

Yazıyı dinle

Tarayıcının sesi. Kod ve şekiller atlanır.

Bu yazının İngilizcesi yok; bağlantı yazı dizinine gider.

Bir kişisel site yapmaya başladım.

Başlangıçta gerçekten basitti.

Kendime ait bir alanım olsun istedim. Yazılarımı koyayım, yaptığım şeyleri göstereyim, arada üzerinde uğraştığım küçük deneyleri de koyarım. Çok büyük bir şey olmasına gerek yoktu.

Sonra tabii ki olmadı.

Çünkü yazılımda “çok büyük bir şey olmasına gerek yok” cümlesi, genellikle bir projenin en tehlikeli başlangıç cümlesi.

Bir süre sonra kendimi içerik sistemini yeniden düşünürken, mobil navigasyonun davranışını ölçerken, açık temada bir ikonun neden gözüme batıp durduğunu araştırırken ve 404 sayfasındaki bir animasyonun neden olması gereken yönde dönmediğini anlamaya çalışırken buldum.

Bir noktada durup düşündüm:

Ben sadece kişisel site yapacaktım.

Neyse.

OSSY böyle ortaya çıktı.

Önce ne istediğime karar verdim

Kişisel site konusunda benim için en önemli şeylerden biri, sitenin gerçekten kişisel hissettirmesiydi.

Hazır bir template alıp birkaç rengi değiştirerek yayınlamak istemedim. Teknik olarak düzgün bir site çıkabilirdi ama benim yaptığım bir şey gibi hissettirmeyebilirdi.

Bir sitenin illa karmaşık olması gerekmiyor.

Hatta tam tersine, mümkün olduğunca sade bir temel istedim.

Ama sade demek boş demek de değil.

Navigasyon belli olacak. Yazılar rahat okunacak. Projeler düzgün gösterilecek. Telefon ekranında site kullanılabilir olacak. Açık ve koyu tema olacak. İki dil olacak. Arama olacak. RSS olacak. 404 sayfası biraz karakter sahibi olacak.

Ve bütün bunlar yapılırken site, üzerinde çalıştığım şeylerin önüne geçmeyecek.

Kısacası site, içerik için bir araç olacaktı. İçeriğin kendisi değil.

İlk büyük soru: Neden veritabanı yok?

Bu soruya biraz fazla uzun cevap verebilirim.

Çünkü bir noktada insan bir proje yaparken kendini şöyle düşünürken buluyor:

“Acaba PostgreSQL mi kullansam?”

Sonra biraz daha düşünüyor.

“Niye?”

Sonra:

“Aslında gerek yok.”

Sonra:

“Ama herkes kullanıyor.”

Sonra:

“Ben herkes değilim.”

Ve konu kapanıyor.

OSSY’nin içerik yapısına baktığımda veritabanına gerçekten ihtiyacım olmadığını gördüm.

Blog yazılarını ben yazıyorum. Projeleri ben ekliyorum. Kullanıcıların hesap açmasına gerek yok. Kullanıcıların kendi içeriklerini sisteme göndermesi gerekmiyor. Bir yönetim paneline ihtiyacım yok. Sipariş sistemi yok. Üyelik sistemi yok. Kullanıcıların birbirleriyle etkileşime girdiği bir sosyal ağ değil.

O zaman kendime şu soruyu sordum:

Ben neden burada bir veritabanı çalıştırıyorum?

Cevap bulamadım.

Bulamayınca da koymadım.

Asıl sebep bundan biraz daha komik: Gereksiz yere bir giriş sistemi, admin paneli ve veritabanı endpoint’i açıp sonra sabah kalktığımda “Acaba biri siteyi delik deşik etti mi?” diye bakmak istemedim.

Bir kişisel blog için gereksiz saldırı yüzeyi açmanın bana kazandırdığı bir şey yoktu.

Markdown bana yetiyordu.

Markdown neden bu kadar işime yaradı?

Bir blog yazısı için bir Markdown dosyam var.

Dosyanın başında başlık, açıklama, tarih, etiketler ve yazının diğer bilgileri duruyor. Altında da yazının kendisi.

Dosyayı ekliyorum.

Astro onu alıyor.

Blog listesine koyuyor.

Yazı sayfasını oluşturuyor.

Ana sayfada gerekiyorsa gösteriyor.

Arama sistemine dahil ediyor.

RSS tarafına gönderiyor.

Yani yeni bir yazı eklemek için gidip ana sayfadaki bir listeyi ayrıca düzenlemem gerekmiyor.

Bu küçük gibi görünüyor ama site büyüdükçe farkı ortaya çıkıyor.

Çünkü içerik ile arayüz birbirine yapışık değil.

Yarın yeni bir yazı yazarsam yeni bir sayfa şablonu açmıyorum. Yeni bir Markdown dosyası ekliyorum.

Sistem gerisini yapıyor.

Bence kişisel bir site için olması gereken de bu.

Git’te içerik tutmanın güzel tarafı

Zaten kod Git’te.

İçeriği de onunla birlikte versiyonlayabiliyorum.

Bir yazıyı değiştirdim.

Ne değişti?

Git gösteriyor.

Bir yazıyı sildim.

Git biliyor.

Yanlışlıkla bir şeyi bozduysam geri alabiliyorum.

Üstelik bunun için ayrıca bir CMS, ayrı bir admin paneli, ayrı kullanıcı yönetimi ve bunların güvenlik meselelerini taşımıyorum.

Kişisel bir site için bazen en iyi yönetim paneli, hiç yönetim paneli olmaması.

Site büyümeye başlayınca işler değişti

Başlangıçtaki kişisel site fikrinden sonra doğal olarak başka şeyler eklenmeye başladı.

Blog var.

“Bir de projeler olsun.”

Tamam.

Projeler var.

“Bir de Now olsun.”

Tamam.

Profil olsun.

Tamam.

İngilizce de olsun.

Tamam.

Arama?

Tamam.

RSS?

Tamam.

“404 biraz daha OSSY gibi olsa?”

…

Tamam.

Bu şekilde bir süre sonra başlangıçta kafandaki “küçük kişisel site” ile elindeki şey birbirinden biraz uzaklaşıyor.

Asıl problem sitenin büyümesi değildi.

İlk başta hızlıca verdiğin bazı kararların artık seni yavaşlatmaya başlamasıydı.

Dolayısıyla bazı şeyleri tekrar ele almak gerekti.

Projeler de veri olmalıydı

Projeler tarafında aynı problemi yaşamak istemedim.

Her yeni proje için ayrı bir Astro sayfası yazmak, aynı kabuğu tekrar tekrar kopyalamak ve sonra bir yerde yaptığım değişikliğin diğerinde unutulduğunu fark etmek istemedim.

Bu yüzden proje bilgilerini veri haline getirdim.

Bir projenin adı, açıklaması, yılı, slug’ı ve dosyaları kayıt olarak duruyor.

Sonra ortak proje sayfası bunları kullanıyor.

Böylece yeni proje eklemek için yeni bir sayfa yazmıyorum.

Veriyi ekliyorum.

Route oluşuyor.

Listeye geliyor.

Detay sayfası geliyor.

Dosyalar geliyor.

Playground geliyor.

Bu yaklaşımın en sevdiğim tarafı şu:

Sayfa sayısı arttıkça kod kopyalamak yerine veri artıyor.

Bence aradaki fark, proje büyüdükçe ciddi şekilde hissediliyor.

Sonra proje sayfasını biraz daha ileri götürdüm

Başta proje sayfası, projenin ne olduğunu gösteren klasik bir detay sayfasıydı.

Ama elimde zaten proje dosyaları vardı.

“Bunları neden sadece göstermiyorum?” diye düşündüm.

Sonra editör geldi.

Dosya ağacı geldi.

Kod alanı geldi.

Önizleme geldi.

Ve proje sayfası yavaş yavaş küçük bir playground’a dönüştü.

Bir CSS değerini değiştiriyorsun.

Önizleme değişiyor.

HTML’yi kurcalıyorsun.

Sonucu hemen görüyorsun.

Bir anlamda projeyi sadece okumak yerine kurcalayabiliyorsun.

Bu benim için önemliydi çünkü proje sayfası artık “işte yaptığım şey” demek yerine biraz daha “işte yaptığım şey, istersen açıp bak” noktasına geldi.

Tabii bunun bedeli de oldu.

Bir kod editörü eklediğinizde tarayıcıya sihirli şekilde bedava JavaScript gelmiyor.

Build çıktısında bunun karşılığını görüyorsunuz.

Ama bu başka bir günün kavgası.

Mobil tarafı ayrı bir dünya

Masaüstünde bir tasarım yapıp sonra:

“Neyse, mobilde de çalışır herhalde.”

demek kolay.

Çalışmıyor.

Hiçbir zaman çalışmıyor.

Telefon ekranında bir anda başlıklar uzuyor, boşluklar fazla geliyor, dock ekranı kaplıyor, editör daralıyor, butonlar birbirine yaklaşıyor.

Özellikle dock meselesi can sıkıcıydı.

Masaüstünde navigasyonun sürekli görünmesi sorun değil.

Ama telefonda zaten küçük olan ekranın üst kısmını sürekli bir navigasyon çubuğuna ayırınca içerikten çalmaya başlıyor.

Bu yüzden mobilde aşağı doğru kaydırırken dock’un gizlenmesi, yukarı doğru kaydırırken tekrar gelmesi daha mantıklı hale geldi.

Sayfanın en üstünde ise dock hep orada.

Böylece aşağı inerken içerik için biraz daha fazla alan var. Yukarı çıkmaya başladığında navigasyon tekrar elinin altında.

Küçük bir detay.

Ama mobil kullanımda küçük detaylar bazen tasarımın kendisinden daha önemli.

Açık tema beklediğimden daha fazla uğraştırdı

Koyu temayı yapmak kolay.

Koyu arka plan.

Açık yazı.

Biraz kontrast.

Tamam.

Sonra açık tema geliyor.

Ve daha önce güzel görünen bazı şeyler bir anda fazla sert görünmeye başlıyor.

Özellikle profil tarafındaki ikonlar ve orb’lar.

Koyu zeminde iyi görünen bir işaret açık zeminde başka hissettiriyor. Border değişiyor. Gölge değişiyor. Kontrast değişiyor.

Dolayısıyla “light mode da var” demekle light mode bitmiyor.

İki ayrı atmosferi aynı tasarım sistemi içinde tutmak gerekiyor.

Bazen bir ikonun arka planını düzeltmek için harcadığım zaman, yeni bir bölüm eklemek için harcadığımdan daha fazla oldu.

Bu da web geliştirmenin garip gerçeklerinden biri sanırım.

Bazen sorun 10 piksel

Yazılım tarafında büyük bir özellik eklemek daha tatmin edici.

“Yeni içerik sistemi yaptım.”

Güzel.

“Projeler otomatik oluşuyor.”

Güzel.

Sonra ekrana bakıyorsun.

Bir şey yanlış.

Ne yanlış?

Bir başlık 10 piksel aşağıda.

Ve artık bütün dikkatin onda.

Çünkü insan gözü garip bir şey.

Kodun arkasındaki yüzlerce satırı görmüyor ama bir şey biraz yanlış hizalanmışsa hemen görüyor.

OSSY’nin bazı bölümlerinde yaptığımız iş tam olarak buydu.

Boşluklar.

Merkezleme.

Dock yüksekliği.

Safe-area.

Footer mesafeleri.

Mobil ekran.

Bir şeyin başka bir şeyin altına düşmesi.

Yatay taşma.

Bunlar çok heyecanlı işler değil.

Ama sonunda sitenin düzgün hissetmesini sağlayan şeyler bunlar.

404 sayfası neden bu kadar mesele oldu?

Normalde 404 sayfası kimsenin fazla önemsemediği bir şey.

Birisi yanlış URL’ye gider.

Sayfa 404 der.

Ana sayfaya dönersin.

Bitti.

Ben ise 404’ü biraz daha OSSY’nin karakterini gösteren bir yer yapmak istedim.

Ortada OSSY beliriyor.

Sonra SSY kayboluyor.

O kalıyor.

Parantezler geliyor.

Dönüyorlar.

Sonra içeri kapanıyorlar.

Ve sonunda:

4 O 4

kalıyor.

Basit gibi.

Değil.

Özellikle parantezlerin dönüşü düşündüğümden daha fazla uğraştırdı.

Çünkü sadece bir kutuyu döndürürsen parantezler de onunla beraber dönüyor.

90 derecede { artık { gibi görünmüyor. Bir süre sonra ekranda matematiksel bir hata mesajı görmüş gibi oluyorsun.

Benim istediğim şey parantezlerin O’nun etrafında hareket etmesi ama kendilerinin okunabilir kalmasıydı.

Bunun için konum hareketi ile glyph’in kendi dönüşünü birbirinden ayırmak gerekti.

Yani yörünge başka, harfin dönüşü başka.

Sonunda parantezler kendi eksenlerinde ters yönde dönerek dik kalıyor.

Bütün bu uğraştan sonra da insan kendine şu soruyu soruyor:

“Bunu kim fark edecek?”

Muhtemelen kimse.

Ama ben biliyorum.

Bazen yeterli.

Bir ara 404’ü de bozduk

Tabii ki.

Bir noktada animasyonun yönü beklediğim gibi değildi.

Başlangıçta { O } beklerken bir yerde } O { gibi bir görüntü çıkıyordu.

Teknik olarak bir şeyler dönüyordu.

Tasarım olarak ise:

“Hayır kardeşim, ben bunu istemedim.”

seviyesindeydi.

Burada önemli olan bir şey öğrendim:

Kod çalışıyor olabilir.

Build başarılı olabilir.

TypeScript hata vermiyor olabilir.

Ama tasarım yanlışsa yanlıştır.

O yüzden sadece npm run check başarılı diye iş bitmiş sayılmıyor.

Test etmeye başlayınca başka bir dünya çıkıyor

OSSY’yi farklı ekranlarda test ettikçe başka problemler ortaya çıktı.

320 piksel.

Bir ekran genişliğinde güzel görünen şey başka bir ekranda saçmalayabiliyor.

Özellikle mobilde.

Bir şeyin ekrana sığıyor olması da tek başına yeterli değil.

Yazı okunacak.

Butona basılacak.

Dock içeriği kapatmayacak.

Bir şey sağdan taşmayacak.

Bir şeyin üzerine başka bir şey binmeyecek.

Bunların hepsi sonunda küçük ölçümlere dönüşüyor.

Ve bazen CSS’de bir satırı değiştirmek için önce yarım saat neyin yanlış olduğunu buluyorsun.

Bir de Cursor meselesi var

Geliştirme sürecinin en garip anlarından biri de geliştirme ortamının kendisiyle uğraşmak oldu.

Bir noktada kullandığım Cursor Agent oturumu kapandı.

Buraya kadar tamam.

Asıl komik olan bundan sonrası.

Agent’ın o ana kadar biriktirdiği çalışma bağlamı gitti.

Kod GitHub’da duruyor.

Dosyalar duruyor.

Commit’ler duruyor.

Ama geliştirme sırasında oluşan o geçici hafıza yok.

Ve birkaç gün önceki konuşmada hâlâ eski 404 tasarımı konuşuluyor.

Ben yeni tasarıma geçmişim, repo başka bir noktaya gelmiş, ama sohbetin kafasında hâlâ bozuk astronotlu 404 var.

Bir noktada yapay zekâya:

“Kardeşim o astronot artık yok.”

demek zorunda kalıyorsun.

Bu süreç bana önemli bir şeyi tekrar hatırlattı:

Kaynak kod gerçek kaynaktır. Hafıza değildir.

Bir agent’ın önceki konuşmayı hatırlaması güzel.

Ama projenin gerçek durumu Git’te, dosyalarda ve build çıktısında durmalı.

Bu yüzden OSSY’de giderek daha fazla şeyi kodun ve verinin kendisinden üretmeye çalıştım.

Bir agent kapanabilir.

Bir sohbet kaybolabilir.

Bir çalışma bağlamı sıfırlanabilir.

Ama repo hâlâ oradaysa devam edebilirsin.

SEO, arama, RSS derken görünmeyen bir sürü iş

Siteyi kullanırken görünmeyen ama arka tarafta bulunması gereken bir sürü küçük şey var.

Her sayfanın düzgün adresi olmalı.

Dil karşılıkları belli olmalı.

Sitemap oluşmalı.

RSS çalışmalı.

404 indekslenmemeli.

Metadata düzgün olmalı.

Arama yeni içerikleri bulmalı.

Bunların çoğu kullanıcı tarafından doğrudan görülmüyor.

Ama sitenin düzgün bir web sitesi olması için önemli.

İyi tarafı şu: Bunları sisteme bir kere oturttuğunda her yeni içerikte tekrar tekrar düşünmen gerekmiyor.

İyi mimarinin en sevdiğim tarafı bu.

Bir kere uğraşıyorsun, sonra başkalarının işini sistem yapıyor.

Her gördüğün problemi çözmek zorunda değilsin

OSSY’yi yaparken bunu da öğrendim.

Bir problem görüyorsun.

İlk refleks:

“Bunu düzeltelim.”

Sonra biraz bakıyorsun.

Değiştirirsen başka bir şeyi etkileyebilir.

Mevcut davranışı bozabilir.

Daha fazla karmaşıklık getirebilir.

O zaman bazen en doğru karar:

Dokunmamak.

Yazılımda her gördüğün şeyi hemen düzeltmek zorunda değilsin.

Bazı teknik borçlar bilerek bırakılabilir.

Bazı uyarılar daha sonra ele alınabilir.

Bazı şeyler olduğu gibi kalabilir.

Önemli olan neyi neden bıraktığını bilmek.

OSSY’nin bugün geldiği yer

Başlangıçtaki kişisel site fikrinden biraz daha ileri geldik.

Şu anda Markdown tabanlı bir blog var. Türkçe ve İngilizce içerik altyapısı var. Projeler veri üzerinden oluşturuluyor. Projelerin kendi detay sayfaları var. Ana sayfa içerikten besleniyor. Arama içerik üzerinden çalışıyor. RSS var. Sitemap var. Mobil için ayrı davranışlar var. Dark ve light tema var. Profil var. Now sayfası var. Özel bir 404 deneyimi var. Kod playground’ları var.

Ama benim için asıl önemli olan liste değil.

Yeni bir şey eklemek için mevcut sistemi her seferinde parçalamam gerekmiyor.

Bence asıl başarı bu.

Çünkü bir projeyi yapmak kolay.

Onu büyürken yönetilebilir tutmak daha zor.

Peki şimdi ne olacak?

Muhtemelen yine bir şeyler değişecek.

Çünkü kişisel site yapmanın en güzel ve en kötü tarafı, ürün sahibinin aynı zamanda geliştirici olması.

Bir şeyi beğenmezsem kimseye ticket açmam gerekmiyor.

Direkt değiştiriyorum.

Sonra başka bir şey bozuluyor.

Onu düzeltiyorum.

Sonra ilk yaptığım değişikliğin aslında daha iyi olduğunu düşünüyorum.

Sonra geri alıyorum.

Kısacası klasik.

Ama artık OSSY’nin sadece benim kullandığım bir site olmasından biraz daha fazlası olmasını istiyorum.

Bu yüzden bir sonraki aşamalardan biri template’i açık kaynak yapmak.

İnsanlar kodu alıp kendi sitelerini kurabilsin.

Blog sistemi nasıl çalışıyor görebilsin.

Proje yapısını kullanabilsin.

İsterse tasarımı değiştirsin.

İsterse her şeyi söküp başka bir şey koysun.

Tek bir ricam olacak: Küçük de olsa bir iz bırakalım.

Footer’da ismim kalsın.

Kalbin üzerine gelince osmancoban.com yazsın.

README’deki kredi de silinmesin.

Hepsi bu.

Kod zaten açık olacak.

İnsanlar istedikleri gibi kurcalayabilecek.

Benim istediğim sadece bu şeyin nereden çıktığının belli olması.

En başa dönünce

Bütün bu süreçte çok fazla şey değişti.

Ama başlangıçtaki fikir aslında çok değişmedi.

Hâlâ kişisel bir site.

Hâlâ yazılarımı koyuyorum.

Hâlâ yaptığım şeyleri gösteriyorum.

Hâlâ yeni şeyler deniyorum.

Sadece artık bunu yaparken arka tarafta biraz daha sağlam bir sistem var.

Ve sanırım OSSY’nin benim için güzel tarafı burada.

Çünkü sadece ortaya çıkan web sitesine bakmıyorum.

Nasıl ortaya çıktığını da biliyorum.

Hangi kararı neden verdiğimi biliyorum.

Neyi neden kullanmadığımı biliyorum.

Nerede gereksiz yere uğraştığımı da biliyorum.

Nerede “bunu daha basit yapabilirdim” dediğimi de.

Ama zaten biraz da bunun için yapıyoruz.

Her şeyi ilk seferde doğru yapmak için değil.

Bir şey yapıp, bakıp, bozup, düzeltip tekrar bakmak için.

OSSY benim için “bitmiş bir web sitesi” değil.

Daha çok, internet üzerinde kendime ayırdığım küçük bir çalışma masası.

Bir tarafında yazılar var.

Bir tarafında projeler.

Bir köşede yarım kalmış fikirler.

Bir köşede çalışıp çalışmadığını bile bilmediğim şeyler.

Ve arada bir de 404 sayfası var.

Orada parantezler dönüyor.

Neden döndüğünü artık ben de tam bilmiyorum.

Ama güzel duruyor.

Şimdilik yeter.

Bir şeyler deniyorum. Bazen güzel oluyor.

Başlık, etiket ve metin aranır.

Kısayollar